Sistem Kewangan Islam : Hanya Bersalut Nama?

Alhamdulillah, semenjak dua minggu di Malaysia menjadikan banyak perkara baru yang saya pelajari terutamanya tentang realiti fiqh dan masyarakat. Ini satu fenomina yang bagus pada saya dalam mengaplikasikan apa yang saya belajar di Jordan.

Terutamanya bidang muamalat

Di Mu’tah sebelum ini sudah empat semester saya menjadi tenaga pengajar kelas akademik persatuan untuk subjek muamalat maliah muasirah ( moden ). Subjek yang tertinggi markah pernah saya perolehi lantaran minat yang mendalam dalam bidang ini. Namun, sejak akhir-akhir saya di sana, fiqh muamalat ini menjadi perkara yang sangat membosankan bagi saya.

Mungkin kerana kurang aplikasinya di Jordan.

Apabila pulang ke Malaysia, suasana cukup berbeza. Bank Islam bagaikan pasar raya, penuh dengan iklan jika dibandingkan dengan bank islam di Mu’tah bagaikan sebuah koperasi gudang lama. Begitu juga dengan syarikat takaful yang muncul dengan nama-namanya sudah cukup untuk menarik perhatian masyarakat islam di sini.

Hubungan dengan bank sudah mencapai tahap hajiyyat.
Begitu juga dengan takaful.

Jika tiada masyarakat akan menjadi begitu sempit muamalatnya.

Semua itu dikatakan alternatif kepada sistem kewangan konvesional.

Untuk kali ini saya cuba menulis tentang isu insurans dan takaful.

Ketika mempelajari tentang subjek ini di Universiti Mu’tah, terdapat 2 pendapat pensyarah tentang isu ini. Boleh rujuk tulisan saya di sini.

Ustaz Zaharudin juga ada menulis isu perbezaan antaranya.

Yang membezakan antara keduanya adalah bentuk akad ataupun kontrak. Insurans bersifat muawadhah ( kontrak tukaran yang mesti dipatuhi oleh kedua-duanya ), manakala takaful pula bersifat tabaru’ ( sumbangan ).

Jika diatas kertas boleh dilihat secara jelas, namun untuk realiti seolah-olah tiada beza antara kedua-duanya.

Yang pasti kedua-duanya bermatlamat keuntungan. Maka, ejen-ejen dilantik agar mempromosikan syarikat mereka. Untuk ejen takaful mereka lebih beruntung dengan mengaitkan unsur-unsur riba, gharar, dan judi yang terdapat pada insurans.

Walhal, itu juga wujud dalam takaful. Bezanya konsep akad mereka adalah tabaru’, maka mereka terbebas daripada semua itu.

Sebab itu, teringat saya kata-kata Dr. Syuesh Mahamid, sebenarnya tiada beza yang jelas antara syarikat insurans dan takaful. Yang mengharamkannya hanyalah apabila terdapat unsur luar yang haram seperti berlakunya penipuan dan juga perlaburan dalam syarikat riba, judi dan sebagainya.

Ini disokong oleh Dr Muhammad Said Hawa, ketua jabatan usuludin menyatakan konsep insurans adalah harus iaitu tolong menolong antara satu sama lain, yang menjadikannya haram apabila pihak ketiga mengambil kesempatan daripada pelaburan ini.

Apa ustaz ni, nanti orang akan mencarum dalam syarikat insurans konvensional!

Bukan bermaksud inginkan mereka menyertai syarikat insurans yang lebih ‘ tidak halal’, namun saya merasakan terpanggil untuk menyatakan sistem takaful perlu lebih berbentuk kemasyarakatan berbanding keuntungan atas ketakutan orang lain.

Apabila matlamat keuntungan mengatasi matlamat tolong menolong, masih berbangga untuk menyatakan sistem ini bersifat tabaru’?

Rasuah ke Itu?

Rasuah merupakan perkara yang sangat dikeji oleh islam dan juga masyarakat sivil. Kesan buruknya cukup jelas. Lihatlah negara-negara yang ekonominya merudum, pasti dikaitkan dengan rasuah.

Dalam menyentuh perbahasan mengenai rasuah dari sudut fiqh islam. Ulama telah bersepakat bahawa rasuah kepada hakim ataupun orang yang menghukum dalam keadaan si pemberi rasuah itu dipihak yang salah adalah haram. Ataupun menyebabkan hak orang lain teranaiya.

Namun bagaimana pula dengan masalah-masalah ini:-

1.Seseorang yang teranaiya mengetahui jika dia tidak merasuah hakim, pasti hakim akan berlaku zalim kepadanya.
2.Seseorang itu hendak mempelajari ilmu agama di Syria, namun pihak imigresen tidak memberikan visa belajar kepadanya melainkan dengan cara rasuah.
3.Seorang pelajar Jordan ingin pulang ke Malaysia dengan syarikat penerbangan Kuwait, namun bagasinya melebihi had muatan, beliau dikenakan denda dengan jumlah wang yang banyak, namun beliau telah memberi sedikit wang kepada pengurusan agar dipermudahkan urusannya.

Bagaimana?

Di sana ada beberapa ulama fiqh yang memperincikan lagi permasalahan rasuah. Antaranya:-

Khatib Syarbini ( mazhab syafie )
Sekiranya hakim yang dilantik itu seorang yang zalim, diharuskan merasuah pemerintah agar melantik hakim yang lebih adil. Begitu juga merasuah pemerintah menggugurkan hakim yang zalim dan tidak amanah jika sudah tiada cara lain lagi.

Sebahagian mazhab Maliki
Memberi rasuah jika takut dizalimi atau hak diambil diharuskan jika benar-benar meyakini dirinya dizalimi.

Secara kesimpulannya, dapatlah difahami dengan pendapat ulama yang memperincikan masalah rasuah dan diharuskannya dengan syarat berikut.
1.Berlakunya kezaliman.
2.Kepentingan umum.
3.Tidak mengurangkan atau menganaiya hak orang lain.

Walaubagaimanapun, pendapat ini sangat ganjil dan ditolak oleh mejoriti ulama kerana kesannya sangat besar.

Bagaimana dengan masalah-masalah yang disebut tadi?

Pluralism dan Masa Depan Saya

Setiap hari saya menghabiskan masa di perpustakaan awam Kuala Terengganu pada sebelah pagi untuk mengisi masa lapang. Suasana di sini sangat aman dan tenang.

Sebenarnya saya dalam proses menambahbaikkan buku kembara mencari tuhan. Saya diminta untuk menambah satu tajuk berkenaan dengan pluralsim dan hubungan islam dengan bukan islam.

Pluralism bukanlah isu baru bagi mereka yang berada dalam agama, namun ianya menjadi perangkap kepada mereka yang ingin mengkaji agama dengan cara mudah. Dalam mengkaji idea ini, saya merujuk sendiri karangan tokoh-tokohnya dan antara yang paling masyhur pada masa zaman kini adalah John Hick. Saya cuba mengkhatamkan tulisan dan ideanya berkenaan isu pluralism di samping membaca tulisan-tulisan sarjana kita dalam menjawab idea songsang ini.

Antara persoalan yang dibangkitkan oleh beliau ialah:-

1. Semua agama menyeru kepada kebaikan dan nilai-nilai moral, maka apakah beza antaranya? Bahkan dengan perbezaan agama menyebabkan manusia berperang, berbunuhan dan bersengketa.

2. 98% daripada manusia mewarisi agama daripada keturunan, adalah tidak adil jika mereka dihukum oleh Tuhan hanya disebabkan mereka beragama secara warisan, walaupun mereka adalah penganut yang taat.

3. Bagaimana pula dengan mereka yang tidak sampai seruan agama ataupun kitab suci. Adalah tidak adil jika mereka juga dihukum.

Beliau juga mendatangkan dengan beberapa ayat Al-Quran, antaranya:-

Sesungguhnya orang-orang mukmin, orang-orang Yahudi, orang-orang Nasrani dan orang-orang Shabiin, siapa saja diantara mereka yang benar-benar beriman kepada Allah, hari Kemudian dan beramal saleh, mereka akan menerima pahala dari Tuhan mereka, tidak ada kekhawatiran kepada mereka, dan tidak (pula) mereka bersedih hati ( Al-Baqarah : 62 )

Sekiranya Allah menghendaki, niscaya kamu dijadikan-Nya satu umat (saja), tetapi Allah hendak menguji kamu terhadap pemberian-Nya kepadamu, Maka berlumba-lumbalah berbuat kebajikan. Hanya kepada Allah-lah kembali kamu semuanya, lalu diberitahukan-Nya kepadamu apa yang Telah kamu perselisihkan itu, ( Al-Maidah : 48 )

Bahasa inggeris yang sudah berkarat perlu diasah kembali. Insyallah, karya kali ini akan lebih baik.

Sejak pulang ke Malaysia..

Apa pendapat tentang perancangan MA saya?

" Ifwat, sambunglah bahagian law, bukankah sudah masuk bidang tu sebelum ni dan sudah belajar undang-undang negara Jordan"

" Anta menguasai bidang hadith dengan baik, ambiklah bahagian hadith pula. Fiqhkan dah ada"

" Bukan senang nak cari orang yang faham fiqh. Teruskan dalam bidang fiqh ini"

" Eh, anta dah lupa sejarah ke? Antakan minat sejarah dan mengkajinya di timur tengah"

" Bidang perbandingan agama sangat bagus, awakkan sudah menulis tentangnya. Teruskan sahaja"

Semuanya bagus. Moga saya sentiasa menjadi orang yang mendalami ilmu.

Seminggu Berlalu

Seminggu berlalu..

White board di PUSKMA dan wisma, siapakah kini yang selalu menggunakannya..
Cafe Idari, ntah kini masih ditutup, di situlah ukhuwwah pelajar Malaysia. Di situ juga kami membincangkan pelbagai isu..
Bayt Batu Burok, masih diziarahikah untuk mengutip mutiara ilmu..
Tingkat 4 dan 2 kuliah syariah, siapakah kini yang menyampaikannya kepada mahasiswa Malaysia Mu'tah..

Sudah seminggu saya meninggalkan bumi Mu'tah. Kata ustaz Osman, tempat yang menjadikan kita belajar ala mujtahid jika kita tekun meneladaninya. Ini bermakna seminggu saya di tanah air, masih mentah mempelajari kehendak masyarakat di sini.

Seminggu juga saya mencari ruang untuk terus belajar dan ruang mengajar. Semuanya di isi. Nasihat ramai daripada kawan agar keluar daripada kuala terengganu kerana di luar sana lebih ramai yang memerlukan kita. Terima kasih juga kepada team AFM yang berpengkalan di negeri sembilan kerana bersedia memberi ruang kepada saya menyertai mereka.

Teringat suasana di Mu'tah. Jadual seharian penuh dengan mengajar dan memberi.

Saat-saat akhir sebelum pulang ke Malaysia berlangsungnya persidangan tahunan mahasiswa Jordan ( PERTAMA ). Lebih menarik tajuknya adalah dakwah dan realiti mahasiswa timur tengah. Ustaz Maszlee dan Ust Hasrizal, akhirnya menjadi kenyataan kehadiran mereka ke bumi anbiya ini yang begitu diidamkan oleh mahasiswa.

Sudah lama saya mengimpikan ingin berjumpa dengan ust Maszlee Malik, orang yang mengubah pemikiran saya untuk terus belajar agama dengan method baru di UIA sebelum ini. Sungguh bertuah apatah lagi beliau, Ust Heizal dan Ust Mahadi bermalam di rumah saya. Berlakulah pra PERTAMA yang hingga pukul 3 pagi. Pelbagai isu yang kadang-kadang melucukan dan ilmiah santai. Isu bank islam menyokong sistem kapitalis, isu masuk parti DAP, isu PAS, nama Allah dan pelbagai lagi. Semua mengagumi pembacaan ust Maszlee yang sangat luas.

Ustaz hasrizal pula, saya hanya mengenali dan mengikuti beliau di alam siber. Tidak pula saya menyangka beliau tidak se’keras’ tulisan saifulislam.com. Sebenarnya saya tidaklah begitu berharap dapat berjumpa begitu dekat, sekadar mendengar ceramah secara live pun sudah cukup bertuah kerana setiap waktu beliau diserbu.

Namun,rezeki saya, Tarmizi, Pak Long, Izul dan Kudin apabila kami satu penerbangan bersama Ustaz Hasrizal. Di Kuwait kami selama 9 jam sudah cukup untuk berkongsi cerita kehidupan beliau, kesusahan beliau dan perjuangan beliau.

Itu nostalgia mereka era 90’an. Kami pula generasi alaf baru terlalu mentah untuk semua ini.

Seminggu berlalu

12 september 2006 - 14 febuari 2010

Bukan Sekadar Ilmu

" Mohd Shahar, apa khabar? Lama tak nampak kamu" Sapa Dr Ahmad Rawasydah yang kini sudah bergelar timbalan dekan hal ehwal pelajar Universiti Mu'tah.

" Oh, masih kenal saya lagi. Saya sudah tamat pengajian. Insyallah akan pulang ke Malaysia 14 haribulan ni"

" Bittaufiq. Kamu ambik kad saya ni. Apa-apa hal, kamu hubungi saya. Harap kamu sambung MA di sini"

Dr. Ahmad Rawasydah merupakan bekas pensyarah kuliah syriah. Beliau yang juga bekas tenaga pengajar di kuliah ketenteraan universiti Mu'tah, kini bergelar timbalan dekan HEP. Tadi ketika membuat urusan keluar Universiti, sempat juga saya berbual dengan beliau. Sungguh terkejut beliau masih mengingati saya walhal kali terakhir subjek bersama beliau pada akhir semester tahun 2.

Sepanjang pengetahuan saya tentang Dr. Rawasydah, beliau digelar pensyarah 'kerajaan'. Seorang yang pakar dalam undang-undang Jordan pernah menegaskan kerajaan Jordan sudah pun mengamalkan undang-undang syariah di sini.

Kepetahan beliau berhujah dan pengalaman dalam undang-undang menyaksikan pelajar yang pro haraki tewas dalam berhujah dengan beliau.

Isu hudud.. sistem syura.. pembahagian mirath tanah..

Tentu ramai yang kurang senang apabila melihat ulama bersekongkol dengan kerajaan yang tidak pro islam. Samalah dengan nasib seperti Ust Uthman El-Muhammadi, Ust Firdaus, Ustazah Mashitah dan ramai lagi di Malaysia.

Namun, dalam disiplin belajar terutamanya pelajar syariah, anda perlu bersabar buat seketika dalam beberapa isu. Bersabar bukan beerti tidak berprinsip, namun agar kita tidak rugi dalam menuntut ilmu daripada mereka yang selayaknya.

Hikmah ilmu itu barang tercicir kepunyaan orang mukmin.

Untuk semesta ini, saya turut kagum dengan seorang lagi pensyarah di kuliyah Syariah. Beliau adalah Dr. Mustofa Abu Zaid.

" Kerajaan di sini sama dengan kerajaan UMNO di Malaysia. Mereka menyekat gerakan islam"

Banyak kali juga saya bersembang politik dengan beliau apatah lagi beliau seorang penggemar politik Malaysia, pengkagum fikrah PAS dan juga Dr. Mahathir. Perkara biasa di dunia arab ini ramai yang mengagumi Tun Mahathir berbanding Anwar Ibrahim.

Fikrah dan matlamat beliau menarik, apatah lagi pandai bergaul dengan semua orang. Dr Basam yang tidak disenangi oleh warga kuliah syariah pun begitu baik dengan beliau. Bilik beliau penuh dengan kunjungan tetamu pelbagai rupa dan ragam.

Apa yang menarik tentang Dr Mustofa adalah thaqafah beliau sangat luas. Mungkin kerana kebolehan beliau dalam bahasa Inggeris dan pernah menuntut di Amarika Syarikat dalam PHD beliau.

Baru-baru ini, saya terdengar suara-suara yang begitu anti dengan beliau daripada pelajar Malaysia sendiri.

Ada yang merungut Dr Mustofa mengajar pada level yang rendah. Contoh dalam kelas manahij muhadithin ( method ulama hadith ) beliau tidak disenangi kerana sering menghabiskan masa dengan ulum hadith yang merupakan subjek asas.

Ada juga yang merungut ketegasan beliau menyoal sesiapa sahaja dalam kelas.

Ada yang memandang serong kepada beliau lantaran sifat anti UMNO nya.

Ada yang tidak berpuas hati disebabkan tidak mendapat markah yang selayaknya.

Kemudian terus melebel yang bukan-bukan kepada beliau. Hingga hilang adab kita sebagai pelajar syariah. Jika tidak mampu bersabar dan berakhlak masih belum layak bergelar mereka yang menyampai ayat rasulullah s.a.w.

Medan Mu'tah menyaksikan mereka yang berjuang di sini pasti diuji. Samada anda sedar ataupun tidak.

Saya mendapat berita, semester ini ramai pelajar bertukar kepada kuliah syariah gara-gara kuliah ini mungkin mudah berbanding kuliah lain.

Nasihat saya kepada mereka yang bertukar apatah lagi mereka yang sudah berada di kuliah syariah...

Belajar bukan sekadar ilmu..

Jangan lupa akhlak dan tanggungjawab..

Hai orang beriman, mengapa engkau ucapkan apa yang tidak engkau lakukan? ... ( As-sof : 2 )

Budayakan Dari Sekarang

Ketika tiba di Mu’tah, perkara yang mengkagumkan saya terhadap pelajar-pelajar senior adalah koleksi kitab mereka. Setiap bilik bagaikan perpustakaan. Jika pelajar fiqh, anda akan melihat kitab-kitab usul fiqh, fiqh setiap mazhab, kitab fatawa, begitu juga pelajar usuludin yang mengumpul koleksi kitab hadith dan tafsir.

Kini sudah berubah.Tidak banyak pelajar yang memiliki koleksi kitab. Antara alasan mereka:-

1.Tidak mengetahui kitab apa yang harus dibeli.
2.Tidak membacanya jika membeli.
3.Bahasa tidak mantap, masih belum layak membeli kitab.
4.Tiada duit untuk membeli kitab.
5.Sudah wujud CD yang menghimpunkan beratus-ratus kitab.

Ada alasan yang relevan. Antaranya tiada duit. Masih banyak lagi perkara utama yang perlu didahulukan seperti membayar rusum, duit rumah, dan makanan.

Namun alasan yang lain bagaikan sangat tidak sesuai.

1.Kita mempunyai pensyarah untuk rujukan kitab yang perlu dibeli. Begitu juga nasihat daripada pelajar senior. Bahkan setiap kali mempelajari sesuatu subjek pensyarah akan mengemukankan beberapa kitab untuk rujukan tambahan.

2.Jika tidak membeli maka sudah pasti tidak baca langsung. Memang kitab yang berjilid-jilid mustahil untuk membacanya semua. Namun, untuk merujuk beberapa bab sangat penting. Samada untuk pelajaran ataupun masalah fiqh seharian.

3.Untuk menguatkan bahasa, penawarnya adalah praktikal dan praktikal bukan hanya bercakap dengan orang arab. Membaca juga adalah praktikal. Cumanya yang penting jangan lupakan kamus.

Alasan sudah ada CD boleh diterima, namun membaca dalam laptop tidaklah begitu efisen. Teringat saya kata-kata Ust Nik Zaim.

“ Ni tanda-tanda ilmu ditarik pada akhir zaman, mula-mula ilmu ditarik daripada kitab”

Walaubagaimanapun ia masih lagi satu alternatif.

Untuk hari-hari terakhir saya di sini, mungkin saya akan kongsikan panduan kitab yang seharusnya ada untuk pelajar terutamanya pelajar tahun satu.

Kitab Asas Ilmu Syariah
1.Al-Wajiz Fi Usul Fiqh : Dr. Wahbah Zuhaili ataupun Dr. Abdul Karim Zaidan.

2.Kitab-kitab Ulum Hadith seperti Taisir Ulum Hadith.

3.Kitab-kitab Ulum Quran seperti Muhadharah fi Ulum Quran.

Kitab-kitab asas ataupun usul ini seharusnya dihadamkan oleh mahasiswa sepanjang waktu agar dapat mempelajari ilmu syariah dengan lebih mudah dan faham.

Di samping itu, pastikan kita mempunyai beberapa kitab asas lain dalam bidang yang pelbagai. Antaranya:-


1.Tafsir Jalalain. Tafsir ini sangat ringkas dalam menerangkan mufradat ( kalimat )Al-Quran dan turut disertakan asbab nuzul

2.Rawai’ Bayan. Kitab ini merupakan tafsir ayat ahkam yang ringkas sebelum pelajar pergi kepada tafsir ayat ahkam yang lebih besar seperti Tafsir Qurtubi.

3.Fiqh Islami Wa Adillah. Kitab sebanyak 11 jilid ini merupakan antara fiqh perbandingan mazhab yang terlengkap. Merangkumi masalah fiqh lama dan juga moden. Bahasanya juga tidaklah begitu sukar jika pelajar merujuknya dengan kamus.

4.Fatawa Muasiarah Dr Yusof Al-Qaradhawi. Kitab ini sangat masyhur dengan methodologi penulisnya yang menekankan fiqh dan dakwah. Banyak menyentuh isu-isu utama umat islam.

5.Bid’ah Fi Mafhum Islami Daqiq Dr Abdul Malik Sa’di. Kitab ini memberi gambaran asas berkaitan dengan masalah khilafiyah dan kefahaman umum bid’ah dan sunnah.

Kitab yang dicadangkan ini sangat sesuai untuk semua pelajar di Mu’tah ini samada pelajar fiqh, usuludin ataupun pelajar adab. Juga sesuai untuk pelajar tahun satu, dua ataupun tiga. Harga semua kitab ini tidak lebih daripada JD 100.

Budayakan membaca, mengkaji dan merujuk daripada sekarang.

Merangkak, bertatih, berjalan dan berlari.

Itulah bahasa dan ilmu ini.

Semangat Abang Peng

Setiap kali mereka pulang ke tanah air, saya pasti menulis tentang mereka agar dapat dijadikan coretan kenangan buat semua. Mereka yang telah selesai berjuang di sini sewajarnya menjadi semangat kepada semua.

Hari ini hari kenangan beliau di sini, selepas ini mungkin kita.

Ustaz Afendi Mohd Zin

“ Bukan Afendi Yusof” gelak beliau ketika saya cuba memperkenalkan nama itu kepada Abang Wan.

Sebelum ini saya ada meminta daripada persatuan agar mengadakan program khas untuk Ustaz Afendi ataupun digelar abang peng dan ayoh peng. Namun beliau pulang tergesa-gesa hari ini disebabkan ibu beliau koma di hospital akibat serangan strok. Semoga ibu beliau disembuhkan agar dapat berkongsi kegembiraan bersama anak kesayangan.

Cerita Abang Pend panjang. Beliau datang ke Mu’tah pada tahun 1999, tahun PERMATA diasaskan. Namun, saya jarang menaqalkan apa-apa cerita tentang Mu’tah daripada beliau berbanding Ust Judin, Ust Said, Ust Jimien dan Ust Mahdi.

Setiap sesi batch baru semua tidak merasa terasing dengan beliau. Belajar bersama, bermain futsal dan berborak. Semua tidak menyedari bahawa beliau seorang ‘super senior’

Ketika KARISMA 09, saya memberi ruang kepada beliau untuk berucap dihadapan barisan AJK dan pelajar Mu’tah. Beliau menceritakan bagaimana sukan sebelum ini hanya dijalankan di mantiqah masing-masing. Kesannya mahasiswa tidak mengenali antara satu sama lain.

“ Sebeb itulah saya sangat bersetuju dengan tema ‘saya datang kerana ukhuwwah’” ucapan akhir beliau mendapat tepukan yang gemuruh.

Ust Afendi juga ada sejarah jatuh bangun beliau. Beliau datang pada tahun 1999,selepas beberapa tahun beliau jatuh sakit. Kaki beliau bengkak terpaksa dibedah. Beliau menolak dan pulang ke Malaysia untuk rawatan yang lebih meyakinkan.

Kemudian pada tahun 2005 beliau datang ke sini, namun nama beliau sudah ditendang keluar daripada Universiti Mu’tah gara-gara tidak membuat urusan penangguhan semester. Saya diberitahu, beliau sudah mengamanahkan kepada seorang teman, namun tidak dilaksanakannnya.

Walaubagaimanapun, Ust Afendi tidak berputus asa. Beliau terus mendaftar sebagai pelajar baru. Belajar daripada awal hingga tahun 4.

Walaupun dirudum dengan masalah peribadi, beliau tetap cekal. Ketika semester lepas beliau pulang tanpa berita. Ketika itu saya bertanggungjawab melaporkan kepada pendaftar keadaan pelajar Malaysia. Ada dikalangan sahabat memaklumkan kepada saya bahawa beliau tidak ingin lagi meneruskan pengajian. Namun, kami tetap berhati-hati dalam mengekalkan nama beliau agar tidak berlaku seperti sebelum ini.

Akhirnya, Selang beberapa hari, beliau datang kembali ke Jordan. Serentak dengan kedatangan Ust Tarmizi.

Suasana yang cukup menggembirakan.

Ustaz Afendi sering bersama saya dalam pelajaran, beliau sangat rendah diri dalam ilmu. Di padang, beliau bertindak selaku kapten pasukan yang cukup bersemangat. Beliau juga tidak lekok jika diajak berbincang isu agama dan semasa. Hubungan beliau dengan pensyarah juga amat baik.

Apa yang paling mengkagumkan saya sikap rendah diri beliau.

Terima kasih kerana sentiasa menyokong saya dalam banyak isu di sini.

Dalam menuntut ilmu terutamanya di bumi Mu’tah, perjuangan di sini bukan sebarangan. Ujian sentiasa datang sebagaimana ujian tentera islam menghadapi musuh kristian di medan Mu’tah ini. Mereka yang cekal dan tabah terus berjuang, mereka yang gugur juga tidak kurang ramainya.

Belajarlah semangat mereka. Semoga kita lebih bermotivasi.

Kami belajar bersama, bekerja bersama dan menamatkan pengajian bersama.

Terima kasih sahabat-sahabat

Kenangan kita bersama